“Хурлык тактасы”нда кемнәр бар?

Авыл хуҗалыгында гел шулай. Кыр эшләре башланыр алдыннан, ягулык-майлау материалларына, запас частьларга бәя арта. Югары сыйфатлы орлык, минераль ашламалар, башка кирәк-яраклар турында әйткән дә юк. Авыл хуҗа­лы­гына “даими ярдәм итеп торучы” энергетиклар электр уты өчен түләүне һич югы эре пред­прия­тиеләр белән тәңгәлләш­терсеннәр иде дә бит. Юк шул. Газ, су һәм башка кирәк-яраклар өчен дә ху­җалыктан көне-сәгате бе­лән каерып алалар. Вакытында түләмәсәң, утыңны өзеп, газыңны сүндереп ки­тәргә дә мөмкиннәр. Банк­лар турында әйтеп тә торасы юк.

Ә бит ашлык, ит, сөт һәм хуҗалыкта җитештерелгән башка төр продукцияләр өчен бәя ташбака адымнары белән генә арта. Әйтик, сөтне кабул итү бәяләре дистә ел элек ничек булса, бүген дә шуннан ерак китә алмый. 
Дөрес, Россия Икътисад министрлыгы белгечләре раславынча, хуҗалыктан кабул ителә торган сөт бәясе узган ел дәвамында 0,2 процентка арткан артуын. Әм­ма урыннарда “бәя уйнату” һәм эшкәртүчеләр тырышлыгы белән күп ху­җа­лыкларда сөт хакы ки­беттә сатыла торганыннан 2-3 тапкыр кимрәк булып кала.

Ордым-бәрдем белән булмый

Шөкер, Татарстан ху­җа­лыкларында бернинди кыенлыкларга карамый, сөт җитештерү күләме арта. Узган тәүлектә әлеге продукция республика буенча 2981 тонна җитештерелгән. Бер сыердан уртача савым күләме 12,8 килограмм тәш­кил итә. Әтнә районы хуҗа­лыкларында бу күрсәткеч – 21,1 килограмм, Сабада – 18,2, Мамадышта – 17,2, Бал­тач районында – 16,5, Кукмара районы хуҗалык­ларында 16,4 килограмм тәшкил итә. Республиканы артка сөй­рәү­челәр арасында Чирме­шән (7,2 кг), Менделеевск (8,7), Минзәлә (8,7) һәм башка районнар бар.

Кышлату чорында мул сөт алу өчен көрәштә тер­лекче­лә­ре­без элек тә сынатмады, хәзер дә булсынга эшлиләр. Терлек азыгына килгәндә, республика буенча аның күләме 1 миллион 700 мең тонна әзерлән­гән. Бу – 1 баш терлеккә 30 центнер шартлы азык берәм­леге, ягъни ел ярым-ике елга җитәрлек азык запасыбыз бар дигән сүз.

Инде менә шул азыкны төрлечә баетып, малларны тиешле рацион белән тук­ландыру гына кирәк. Кызганыч, бу эшне дә төрле ху­җалыкларның төрлечә оештыруы күзгә чалына. Кайчагында савым сыерлары алдында черегән силос, яңгыр астында бозыла башлаган печән калдыкларыннан башка берни күренми. Билгеле, мондый азык бе­лән мул сөткә өмет итеп булмый. 
Хәер, кыш уртасында бер сыердан тәүлегенә егер­мешәр килограмм сөт алыр өчен тиешлечә ашату гына да җитмидер. Бу – тер­лекчелеккә даими игътибар, шул исәптән нәсел эшен кайгырту, авырулардан саклау, башка бик күп төрле шартларны үтәүгә дә бәйле, ди белгечләр.

Мисал эзләп ерак барасы түгел. Бер сыердан тәү­легенә 27 килограммнан артык сөт алучы  Мамадыш   районы­ның “Продпрограмма” яки югарыда телгә алынган Әтнә, Саба, Балтач, Кукмара, Актаныш районнары хуҗа­лык­ларына барып чыгу да җитә.

“Алга” нигә артка карый?

Татарстан Авыл хуҗа­лы­гы һәм азык-төлек министрлыгы соңгы елларда сөт җитештерүдә фидакарь­ләр­чә эшләүчеләр белән беррәт­тән эленке-салынкы йөрүче хуҗалыкларның да исемлеген биреп бара. Министрлык сайтындагы мәгъ­лүматлар белән даими танышып баручылар моны “Хурлык тактасы” дип тә йөртә икән.

Әлбәттә инде, бу исем­лек­кә эләгү бик үк ошап җит­мидер. Әмма савым кү­ләме берничә ай дәвамында түбән тәгәри икән, димәк, хуҗалыкта мондый хәлдән чыгуның тиешле чараларын күрмиләр дигән сүз бит бу. Ничек итеп мактаулы Лениногорск районында бер сыердан тәүлегенә 2,7 килограмм сөт савып яшәп булсын икән? Ә бит Юрий Леонтьев җитәк­челендәге “Восходящая заря” хуҗалы­гында мондый хәл бай­так­тан дә­вам итә. Чир­мешән районындагы Мингали Мин­һа­җев кул астында эш­ләүче “Агрохез­мәтләр” ху­җа­лы­гын­да да бер сыердан 3,3 килограмм сөт алу белән ка­нәгатьләнеп яшиләр. Алай гына да түгел, район­ның бер сыердан тәүлегенә 3,8 килограмм сөт җитеш­терүче “Алга” хуҗалы­гын­да соңгы вакытларда бу күр­сәткеч тагын да кимегән. Шундый горур исем йөрт­кән хуҗалык­ның мондый хәлдә калуы аеруча аяныч.

Чүпрәледә 5 меңнән артты

Узган ел Чүпрәле районы терлекчеләре өчен аеруча кыен булды дисәк тә, арттыру булмастыр. Ни өчен ди­гән­дә, корылыкның иң кырысы бу якларны үз итте. Ә менә терлекчелектә ел нәти­җәлә­ренә килгәндә, барлык төр күрсәткечләр­нең дә уз­ган елдагыдан күп­кә артык булуын ничек аң­ларга? Сәбә­бе гади икән: бү­ген район хуҗалык­лары фән кушканча эшләргә омтыла. Бозауларга тиешле тәрбия биреп, булачак сыерлар турында кайгырту белән бер­гә, кышкы чор өчен җитәр­лек күләмдә энергиягә бай, югары сыйфатлы азык базасы булдырганнар.

Шуның нәтиҗәсе буларак, чүпрәлеләр район тарихында беренче тапкыр бер сыердан елына 5 мең килограммнан артык сөт җитеш­терә алды. Әйтергә генә ансат: хуҗалыклар узган ел 231 мең 732 центнер сөт җитеш­терүгә иреш­кән. Чүпрәле тер­лекчеләре быел һәр сыердан 5500 килограммнан артык сөт җитештерүне максат итеп куя.

Моның өчен барлык мөмкинлекләр бар. Районда гына түгел, республикада иң алдынгылардан саналучы “Чынлы” хуҗалы­гында соңгы вакытларда савым сыерларын 367гә арттырып, мөгезле эре терлекне 13837гә җит­кергәннәр. 
– Корылык яңача эшләргә өйрәтә. Киләсе елда кукурузны райондагы барлык сөрү мәйданының 10 про­­центы күләмендә чә­чә­без. Кузаклы һәм майлы куль­ту­раларга да игътибарны арт­­тырабыз, – ди район җи­тәкчесе Александр Шадриков.